Kennarinn.is

Einn fyrir alla…

Grunnskóli

Á Íslandi hefst skólaskylda á því ári sem börn ná 6 ára aldri. Það er mikið ævintýri að hefja nám í grunnskóla, bæði fyrir nemendur og foreldra. Í mörg horn er að líta og mikið magn gagnlegra upplýsinga víða á netinu.

Á Íslandi eru bæði reknir almennings- og einkaskólar auk þess sem grunnskólar aðhyllast mismunandi stefnur og strauma. Algengt er að leikskólar aðstoði foreldra við innritun í grunnskóla en mismunandi getur verið eftir sveitarfélögum hvernig fyrirkomulaginu er háttað.

Grunnskólinn er starfræktur með hliðsjón af fjölbreyttum lagabókstaf og reglugerðum og þá aðhyllast þeir margvíslega straumar í uppeldis- og kennslustefnum.

Nám til framtíðar

Vefurinn Nám til framtíðar er kynningarvefur mennta- og menningamálaráðuneytisins. Þar er fjallað um 6 grunnþætti menntunar sem eru læsi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti og sköpun.

Smelltu á myndirnar til að sækja PDF eintök af ritunum. Í flipunum KYNNING má sjá dæmi um hvernig grunnskólar vinna með grunnþættina í sínu skólastarfi og í RAFBÓK má nálgast flettibækur með ritröðinni. Sambærilegt efni má einnig finna fyrir leikskóla og framhaldsskóla.

Að hefja grunnskólanám

Grunnskólaganga hefst oftast á 6. aldursári barns og lýkur árið sem það verður 16. ára. Mismunandi er eftir sveitarfélögum hvernig staðið er að innritun grunnskólabarna en oft er ferlið unnið í samstarfi við leikskólann sem barnið sækir. Dæmi um innritun má finna á vef Reykjavíkurborgar

Grunnskólar landsins eru rétt tæp 200 og í flestum tilfellum eru grunnskólar reknir af viðkomandi sveitafélagi en þó eru 4 þeirra einkareknir. Öllu jafna er sótt um nám í þeim grunnskóla sem lögheimili barnsins er.

Við upphaf grunnskólagöngu hefst nýr kafli á æviskeiði barns og foreldra sem byggist á góðu samstarfi milli heimilis og skóla. Kennarar og skólastarfsfólk vinnur eftir ákveðnum lagaramma en auk þess hafa nemendur, foreldrar og starfsmenn í grunnskólum ákveðna ábyrgð, réttindi og skyldur sem finna má á síðu Umboðsmanns barna. 

 

Stundataflan

Í viðmiðunarstundaskrá er gerð grein fyrir lengd skóladags barna eftir stigum, þar má einnig sjá hvaða námsgreinar skuli kenna í hverjum árgangi fyrir sig og tímafjölda á viku.

Skólaárið er 180 dagar en misjafnt er eftir sveitarfélögum og grunnskólum hvernig þeir raðast niður, og hvernig vetrarfríum, jólafríum, skertum dögum og skipulagsdögum er háttað. Nauðsynlegt er að kynna sér skóladagatal viðkomandi skóla og stundatöflu barnsins. Þá er einnig misjafnt hvernig heimavinnu er háttað eftir skólum og árgöngum, en allt nám byggir þó á lestri og lesskilningi. Þar skiptir daglegur heimalestur verulegu máli.  

Skóladagatöl eru jafnan birt og útprentanleg á heimasíðum grunnskólanna.

Foreldrar geta sótt um vistun að skóladegi loknum á frístundaheimilum víðs vegar um landið. Dagskrá á frístundaheimila er fjölbreytt og nemendur fá gott tækifæri til að styrkja sig félagslega.

Skólanámskrá og starfsáæltun

Allir grunnskólar eru með skólanámskrá og bekkjarnámskrá. Í þeim gera skólar grein fyrir vetrarstarfinu og ramma starfið innan þess svigrúms sem lög, reglugerðir, aðalnámskrá og skólastefna sveitafélagsins veita. Í bekkjarsnámskrá er greint frá námsmarkmiðum, námsefni og leiðum sem farnar eru í kennslu og námsmati svo dæmi séu tekin.

Skólar vinna eftir margvíslegum straumum, stefnum, eineltisáætlunum og hegðunarkerfum, og hér má sjá nokkur dæmi. Mikilvægt er að kynna sér hvaða leiðir eru farnar í skóla barnsins. Smelltu á myndirnar til að nálgast ítarlegri upplýsingar:

 

Hugmyndafræði sem byggir á sjálfstjórnarkenningum og kennir börnum að byggja upp innri styrk til sjálfstjórnar og sjálfsaga með það að markmiði að skapa umhyggjusamt og styðjandi samfélag.

Heildstæður stuðningur sem hvetur með kerfisbundnum hætti til jákvæðrar hegðunar, eykur félagsfærni, bætir samskipti og dregur jafnframt úr hegðunarvanda barna og unglinga.

Markmiðið er að vinna gegn einelti samhliða því að bjóða upp á uppbyggileg samskipti nemenda í gegnum fjölbreytta leiki í frímínútum. Vinaliðar öðlast leiðtogaþjálfun og læra að axla ábyrgð.

Olweusarverkefnið er áætlun gegn einelti og byggist á því að stýrihópur innan skólans beri ábyrgð á að gera aðgerðaráætlanir innan hans og koma þeim í framkvæmd.

12 vikna námskeið þar sem unnið er með félagsfærni, sjálfsstjórn og siðferðisþjálfun. Áhersla er lögð á sýnikennslu, hlutverkaleik, jákvæða endurgjöf og yfirfærslu.

Læsiskennsla barna í 1. og 2. bekk sem innifelur bæði eindaraðferðir og heildaraðferðir. Unnið er með þætti móðurmálsins (tal, hlustun, lestur og ritun) sem eina heild og áhersla lögð á hljóðvitund, réttritun, skrift, orðaforða og lesskilning. Sjá meira, hér.

Samvinnunám í tengslum við lestrar- og stærðfræðinám þar sem nemendur vinna saman í pörum og aðstoða hver annan við að bæta námsárangurinn. Aðferðin er kennd markvisst nokkrum sinnum í viku og byggist á stigakerfi og hvatningu. 

Markmiðið er að auka lesskilning, og efla orðvitund og orðaforða.  Orðakennsla er þannig fastur liður í kennslu allra námsgreina. Kennarar nota fjölbreyttar kennsluaðferðir sem lúta að lesskilningi, orðaforða og gagnvirkum lestri.  Einnig þekkt sem Orð af orði.

 

 

Heilsueflandi grunnskóla styður skóla í að vinna markvisst að heilsueflingu. Í því felst að skapa skólaumhverfi sem stuðlar að andlegri, líkamlegri og félagslegri heilsu og vellíðan nemenda og starfsfólks í samvinnu við heimili og nærsamfélag. 

Grænfáninn er alþjóðlegt verkefni sem hefur það að markmiði að að auka umhverfismennt og styrkja menntun til sjálfbærni í skólum. TIl að öðlast Grænfánann þurfa skólar að ganga í gegnum sjö skref í átt að aukinni umhverfisvitund og sjálfbærni.

Útbúnaður

Útbúnaðarlisti er breytilegur á milli skóla og árganga en þó má gera ráð fyrir að nokkur grunnatriði séu sameiginleg svo sem fatnaður til sunds- og íþróttaiðkunar, ritföng, stílabækur og töskur. Allflestir skólar (ef ekki allir) hafa innkaupalista aðgengilegan á heimasíðum sínum.

Nauðsynlegt er að merkja námsgögn, fatnað og hluti vel og hér er nokkuð ítarlegur gátlisti til að haka við áður en lagt er af stað í innkaupaleiðangur.

Þá þarf að vanda valið á skólatöskum og Iðjuþjálfafélag Íslands hefur gefið út góðar leiðbeiningar um valið á fyrstu skólatöskunni. 

 

Nesti og hádegismatur

Í mörgum grunnskólum, ef ekki öllum, er skólamötuneyti og ákveðnar áherslur í nestimálum. Oftar en ekki er hægt að prenta matseðla af heimasíðum skólanna.

Grunnskólar sem markvisst vinna að heilsueflingu og umhverfisvernd hafa jafnvel þá stefnu að eingöngu megi koma með ávexti og/eða umbúðarlaust nesti.

Hvað er notalegra en að fá hollt fallega innpakkað nesti með sér í vinnuna? Í Nestisbanka Kennarans á Pinterest gefur að líta fjölmargar skemmtilegar og heilsusamlegar leiðir til að útbúa nestispakkann. Vantar þig hugmyndir? Smelltu á myndina!

 

Skimanir, kannanir, rannsóknir og próf

1. bekkur

Tove Krogh – þroskapróf sem fer fram í gegnum teikniverkefni. Nemendur teikna myndir eftir fyrirmælum og fylgst er með hvernig þau bera sig að. Könnuð er fínhreyfifærni, skammtímaminni, hugtakaþekkning, sjálfstæð vinnubrögð og hvernig gengur að fara eftir fyrirmælum.

Læsi – lestrarskimun sem ætlað er að finna nemendur sem eru í áhættuhópi vegna lestrarerfiðleika og veita kennurum upplýsingar til skipulagningar náms þeirra.

Hljóðfærni – greiningarpróf fyrir nemendur teljast í áhættuhópi vegna lesblindu.

Boehm  – skimun sem reyndir á hugtakaskilning 6 ára barna svo sem á hugtökum eins og uppi, niðri, á undan og eftir.

Davis stafakönnun – einstaklingskannanir sem umsjónarkennari leggur fyrir í upphafi skólaárs og síðan reglulega yfir skólaárið.

2. bekkur

Læsi – lestrarskimun sem ætlað er að finna nemendur sem eru í áhættuhópi vegna lestrarerfiðleika og veita kennurum upplýsingar til skipulagningar náms þeirra.

 

3. bekkur

Talnalykill – stærðfræðiskimun sem byggir á 7 mismunandi þáttum.

LOGOS er tölvutækt greiningartæki fyrir dyslexiu og aðra lestrarerfiðleika. Nemendur eru prófaðir einstaklingslega og gefur hugmyndir um kennsluaðferðir út frá niðurstöðum bæði fyrir einstaklinga og litla hópa.

4. bekkur

Samræmd könnunarpróf í stærðfræði og íslensku.

 

5. bekkur

6. bekkur

Skólapúlsinn – fjölþætt nemendakönnun lögð fyrir nemendur í 6. – 10. bekk, þar sem meðal annars er verið að skoða ánægju í mismunandi námsgreinum, trú á eigin námsgetu, þrautseigju, sjálfsáliti, vellíðan, einelti, matarræði, aga og samskiptum innan skólasamfélagsins.

 

7. bekkur

Skólapúlsinn – fjölþætt nemendakönnun lögð fyrir nemendur í 6. – 10. bekk, þar sem meðal annars er verið að skoða ánægju í mismunandi námsgreinum, trú á eigin námsgetu, þrautseigju, sjálfsáliti, vellíðan, einelti, matarræði, aga og samskiptum innan skólasamfélagsins.

 

Samræmd könnunarpróf í stærðfræði og íslensku.

 

8. bekkur

Skólapúlsinn – fjölþætt nemendakönnun lögð fyrir nemendur í 6. – 10. bekk, þar sem meðal annars er verið að skoða ánægju í mismunandi námsgreinum, trú á eigin námsgetu, þrautseigju, sjálfsáliti, vellíðan, einelti, matarræði, aga og samskiptum innan skólasamfélagsins.

Greinandi ritmálspróf (GRP 14H) – skimað er eftir erfiðleikum við ritmálið hjá 14 ára nemendum. Markmið að gefa kennurum færi á að bregðast við með viðeigandi kennslu. Prófinu fylgir jafnframt spurningalisti fyrir aðstandendur og kennara.

 

9. bekkur

Skólapúlsinn – fjölþætt nemendakönnun lögð fyrir nemendur í 6. – 10. bekk, þar sem meðal annars er verið að skoða ánægju í mismunandi námsgreinum, trú á eigin námsgetu, þrautseigju, sjálfsáliti, vellíðan, einelti, matarræði, aga og samskiptum innan skólasamfélagsins.

 

10. bekkur

Skólapúlsinn – fjölþætt nemendakönnun lögð fyrir nemendur í 6. – 10. bekk, þar sem meðal annars er verið að skoða ánægju í mismunandi námsgreinum, trú á eigin námsgetu, þrautseigju, sjálfsáliti, vellíðan, einelti, matarræði, aga og samskiptum innan skólasamfélagsins.

 

Samræmd könnunarpróf í stærðfræði og íslensku.

 

Útprentanlegt efni

Skólapúlsinn, upplýsingarbæklingur

Menning, samkeppnir og viðburðir

Það er gríðarlega margt í gangi yfir skólaárið og grunnskólanemendur taka þátt í fjöldamörgum samfélagslegum verkefnum. Sumir viðburðir eru fastir liðir fyrir skólasamfélagið í heild sinni og aðrir eru tengdir árgöngum og/eða skólasamfélögum. Smelltu á myndirnar til að nálgast meiri upplýsingar.

Áhugaverðar síður tengdar námi og kennslu

Eitt og annað tengt námi og starfi í grunnskóla